Fındık

Türkiye dünyanın lider fındık üreticisidir ve ülke üretimi toplam küresel üretimin yaklaşık %75’ine tekabül etmektedir. Nestlé fındıklarını ağırlıklı olarak Türkiye’nin Doğu ve Batı Karadeniz bölgelerinden satın almaktadır. 2014’te tedarik 7.000 ton fındığın 4.000 tonundan fazlası Türkiye’den alınmıştır. Nestlé fındık tedarikini doğrudan çiftliklerden değil, aracı firma zinciri üzerinden fındık tedarik eden az sayıdaki tedarikçiden almaktadır.

Bütün olarak yenebilen fındık ayrıca kavrularak ve toz halde tüketilebildiği gibi şekerleme, hamur işleri ve dondurma dâhil çeşitli yiyeceklerde kullanım için ezme haline de getirilebilmektedir.

Tedarik zinciri sorunları

Türkiye’deki fındık tedarik zinciri çalışma şartları, sağlık ve güvenlik standartları ve çocuk işgücü gibi çeşitli zorluklarla karşı karşıyadır.

Türk yetiştiriciler hasat için göçmen mevsimsel işçiler kullanmaktadır. Yüz binlerce aile her yıl fındık hasadında görev almaktadır. İşçilerin büyük çoğunluğu Kürt kökenli olup Türkiye’nin güney kesimlerden gelmektedir; Gürcistan ve Suriye’den gelen kanuni sorumluluk yaşı olan 16 altı göçmen işçilerin (bazısı yasal, bazısı kaçak) daha şiddetli bir hal almaktadır. Bu işçiler fındık hasadı için her yıl kuzeydoğu Türkiye’ye giderek tarlalarda yardım etmeleri için yanlarında okul çağındaki çocukları da getirmektedirler. Yüksek işsizlik oranı (özellikle güney kesimde) nedeniyle mevsimlik işler bu ailelerin tek geçim kaynağı haline gelmiştir.

Hasat vaktinde aileler evlerini terk ederek yetersiz sağlık şartlarının olduğu kamplarda yaşamaktadır. Çalışmanın yanı sıra çocuklar yılda birkaç ay boyunca eğitimden mahrum kalmaktadır. Sektör ayrıca istihdam kaydı eksikliği, ücret ayrımcılığı ve tacizden de etkilenmektedir ve söz konusu işgücünün düpedüz karmaşıklığı ve değişkenliği izlenebilirliğe engel olmakla kalmaktadır.

  • 2010’da çocuk işgücüyle ilişkilendirilebilir ürünlere sahip olmayacağımıza dair bir taahhüt verdik. Bu yaklaşımımız, üretim tesislerinin bulunduğu ülkelerdeki çiftlik (‘bahçe’) sahiplerinin fındık sektöründe çocuk işgücünü ortadan kaldırmanın bir yolu olarak en iyi etik ve sürdürülebilirlik uygulamaları uyarınca tam uyumluluk için çalışmalar yürütmesini gerektirmektedir. Diğer içerik maddeleri ve malzeme kategorilerinde olduğu gibi gereksinimlerimizi karşılayamayan fakat bu gereksinimlere doğru ölçülebilir ilerlemeler gösteren tedarikçiler gerekli değişiklikleri yapabilmek için Nestlé ve teslimat iş ortaklarımızdan yardım alır.

    Tedarik zinciri şeffaflığını artırmak ve gerek çalışma gerekse insan hakları sorunlarıyla mücadele etmeye yönelik bir takip ve iyileştirme sistemi hayata geçirmek için 2011’den beri Türkiye’deki Adil İşgücü Derneğiyle (FLA) birlikte çalışmalar yürütüyoruz. Bu çalışmalar harici araştırma talebimize yanıt olarak risk haritalandırmayla başlamıştır.

    Adil İşgücü Derneği (FLA) tarafından hazırlanan raporda Nestlé tedarik zincirindeki işyeri şartlarının iyileştirilmesine yönelik öneri ve rehberliğe yer verilmiştir. Bu önerileri tedarik stratejimize entegre etmek, Tedarikçi Kurallarımızla somut işgücü uygulamalarını desteklemek ve ilerlemeleri takip etmek amacıyla çok yıllık bir Eylem Planı hazırlayarak 2012 başlarında FLA’ya sunduk. Nestlé ayrıca katılımcı bir firma olarak FLA’ya katılmıştır.

    Ana tedarik kaynağımız olan Türkiye’ye yoğunlaşarak tedarikçilerle doğrudan yakın ilişkiler kurarak tedarikimizi işleyici, kırıcı ve aracılardan (‘manavlar’) oluşan karmaşık bir karmadan geçerek Türkiye’nin kuzey kıyısı boyunca yer alan dört bölgedeki fındık bahçesi sahiplerine kadar geri izlemeyi başardık. Sorunları anlamak ve denetim ve iyileştirme sistemlerini test etmek amacıyla iki 1. Kademe tedarikçimiz olan Olam-Progida ve Balsu ile bir pilot program oluşturma çalışmamız da olmuştur

  • Tüm fındıklarımızı FLA işgücü değerlendirmeleri, izleme ve iyileştirme sistemlerine tabi olan şeffaf tedarik zincirlerinden tedarik etme hedefimize doğru ilerleme kaydettik.

    2014 sonu itibariyle:

    • Küresel fındık satın alma hacmimizin %65’ini (geçici %75 hedefe kıyasla) Türkiye’nin kuzeyindeki çiftliklere kadar geri izleyerek haritalandırdık ve
    • Bu izlenebilir hacmin %20’si (yıllık hedef: %30) Sorumlu Tedarik kapsamında gerçekleşmiştir.

    Yetiştiriciler 20 kümeye ayrılarak bu kümeler içinde yer alan 115 çiftlik Balsu ve Olam-Progida tarafından değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra FLA tarafından 2014 Ağustos ayında Orta ve Batı Karadeniz bölgelerine FLA ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.

    FLA değerlendirmelerinde 2013 yılına kıyasla daha az uygunsuzluk tekrarına rastlanmıştır: FLA tarafından değerlendirilen 70 bahçede Ordu, Sakarya ve Düzce bölgelerinde yapılan izlemelerde 657 işçi arasında fındık bahçelerinde çalışan 46 çocuk tespit edilmiştir. Bahçelerin çoğunda işçi güvenliği ve hijyeni açısından yetersiz standartlar gözlemlenmiştir. Kişisel koruyucu donanım (KKD) ve ilk yardım kitleri temin edilmiş olsa da işçiler bu malzemelerin öneminin tam bilincinde değildirler. Bu malzemelerin çoğu evlerde tutularak etkinlikleri azaltılmıştır. Bu nedenle sürekli bilinçlendirme büyük öneme sahiptir. Ayrıca, Gıda Tarım Müdürlüğü, Ziraat Odası, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Türkiye İş Kurumu ile dış paydaş toplantıları yapılmıştır. Göçmen işçileri ve bu işçilerin çocuklarının durumları hakkında daha fazla bilgi almak amacıyla FLA denetçilerinden oluşan bir ekip tarafından iki kamp bölgesi ve iki okula ziyaret gerçekleştirilmiştir.

    İki doğrudan tedarikçi Balsu ve Olam-Progida 435 işleyici, manav ve yetiştiricinin katılımıyla eğitim ve bilinçlendirme seminerleri düzenlemiştir. KKD ve ilk yardım kitlerinin yanı sıra içme suyu, yeterli sanitasyon ve el yıkama üniteleri temin ederek çocuk işgücünün ortadan kaldırılmasına katkı sağlamak amacıyla yaz okulları ve kamplar düzenledik. Eğitim sırasında ve farklı materyaller üzerinde çiftçilere ücretsiz bir şikâyet hattı tanıtılmıştır.

    2014 fındık hasadı değerlendirmelerinin akabinde Aralık ayında FLA ile yaptığımız görüşmeler kapsamında ve sunduğumuz 2014 Düzeltici Faaliyetler Planı ile aşağıdaki alanlarda da taahhütler verilmiştir:

    • Çocuk İşgücü İzleme ve İyileştirme Sisteminin güçlendirilmesi;
    • Türkçe kampanya, eğitim ve resimli tedarikçi kuralları kullanarak yerel makamlar ve ILO ile bilinçlendirme çalışmalarına devam etmek;
    • Çiftçilere FLA ilkeleri (örneğin iyi işgücü uygulamaları) üzerine tazeleme eğitimleri vermeye devam ederek işçilere ulaşmaya çalışmak ve
    • Çocukları bahçelerden çıkararak gelişimlerine katkı sağlamak amacıyla yaz okulu faaliyetlerini sürdürmek